2017 yılı Kudüs Etkinlikleri kapsamında gerçekleştirilecek kalıcı ve Kudüs’e birebir katkı sağlayacak, Kudüs çalışan herkesin fazlasıyla istifade edeceği projelerden biridir. Özellikle Osmanlı eserlerinin tarihsel belgelere dayanarak envanterinin çıkarılması, Kudüs’te bugün dahi yaşanan birçok haksız el koyma ve binaların işlevini değiştirme çabalarının bir nebze de olsa önüne geçebilecektir.

PROJE GEREKÇESİ VE AMAÇ: Kudüs’te Suriçi’nde Osmanlılar döneminde hayata ışık tutmak, mevcut Osmanlı eserlerinin envanterini çıkarmak, tarihsel süreç içerisinde geçirdikleri değişimi, günümüzdeki durumlarını ve akıbetlerini arşiv belgeleri ışığında ortaya koymak, bu bilgileri akademik çevrelerin ve stratejik kurumların istifadesine sunmaktır.

Proje kapsamında, Kudüs, Suriçi’ndeki Osmanlı-İslam yapıları ve bunlarla ilgili inşaat, tamirat, işgal, yıkım ve tahribat süreçlerine dair tüm arşiv materyali ve literatür bilgisinin derlenmesi hedeflenmektedir.

PROJE YÖNTEMİ: Öncelikle mevcut literatürden ve yayınlanmış belgesel nitelikli monografiklerden hareketle Kudüs Suriçi’ndeki Osmanlı-İslam yapılarının tespiti yapılacak, ardından konuyla ilgili olarak 1516-1918 tarihleri arasındaki zaman dilimini kapsayacak şekilde tüm arşiv belgeleri ve defterleri taranacaktır. Konuyla ilgili olarak tespit edilen belgelerin dijital görüntüleri alınarak transkripsiyonu gerçekleştirilecek ve son tahlilde bu belgeler değerlendirilecektir.

PROJE ÇIKTILARI: Dünya tarihinin kadim medeniyet merkezlerinden olan ve üç semavi dinin en kutsal mekânlarını barındıran Kudüs; Müslümanlar, Museviler ve Hıristiyanlar açısından değer ve önemini günümüzde de korumaktadır. Bu tarihsel arka plan, zamanla farklı milletlerin ve medeniyetlerin bu bölgede, bir kısmı günümüze de intikal eden kültürel, sanatsal ve mimari izler bırakmasına imkân vermiştir. Öte yandan yine aynı tarihsel geçmiş, derin anlaşmazlıkların ve çekişmelerin de başlıca kaynağıdır. Farklı dinlerin ve kültürlerin birlikte yaşaması sorunu, küreselleşme ile birlikte tartışılmaya başlanan tarihsel ve sosyal bir olgudur. Kudüs bu yöndeki arayışların ve barış içerisinde bir dünya kurgusunun en önemli simgelerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir. Bu nedenle Kudüs’le ilgili yapılacak her türlü çalışma aynı zamanda bu ideale katkı sağlayacaktır.

Teklif edilen bu proje ile Kudüs’te dört asırlık Osmanlı hâkimiyetine dokümanter bir çalışma ile ışık tutulacaktır. Ortaya konacak bilgi ve belgeler öncelikle başta üniversiteler olmak üzere yerli yabancı tüm akademik çevrelerin, stratejik araştırma ve düşünce kuruluşlarının, Kültür Bakanlığı, Dışişleri bakanlığı ve İslam Konferansı Teşkilatı, UNESCO ve benzeri kurum ve kuruluşların istifadesine sunulacaktır. Yukarıda da belirtildiği gibi modern dünyanın en önemli ve müzmin çatışma alanlarının başında gelen Kudüs ve civarının tarihsel arka planını belgeleyecek bir çalışma ile ortaya konması, bu alanda arşiv belgeleri ışığında doğru bilginin akademik ve stratejik çevrelerin istifadesine sunulması, sorunların gerçekçi bir düzlemde ele alınmasına ve çözüme katkıda bulunacaktır. Belgelerin içerikleri Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak online erişime açılacaktır.

Proje Ekibi

— Proje Koordinatörleri
Prof. Dr. Cengiz TOMAR
Marmara Üniversitesi Ortadoğu Araştırmaları Enstitüsü Müdür Yardımcısı

Doç. Dr. Yüksel ÇELİK
Marmara Üniversitesi FEF. Tarih Bölümü

—Proje yürütücüleri
Doç. Dr. Davut HUT
Marmara Üniversitesi FEF. Tarih Bölümü

Dr. Murat ULUSKAN
Marmara Üniversitesi FEF. Tarih Bölümü